Słownik pojęć: po angielsku, po polsku i której formy używać.

TAB. 1A1 haseł

Nazwa	Definicja
autoryzacja +W	Rozstrzygnięcie, do czego uwierzytelniony już podmiot ma prawo — odpowiedź na pytanie „co mu wolno”, następująca po uwierzytelnieniu i często z nim mylona.
authorization

TAB. 2C1 haseł

Nazwa	Definicja
certyfikat cyfrowy +W	Podpisany przez zaufanego wystawcę (urząd certyfikacji) dokument elektroniczny w formacie X.509, który wiąże klucz publiczny z tożsamością (domeną, firmą, osobą), obowiązuje przez określony termin ważności i może zostać wcześniej unieważniony (CRL, OCSP).
digital certificate

TAB. 3D1 haseł

Nazwa	Definicja
dane uwierzytelniające +W	Dana lub obiekt służący do potwierdzenia tożsamości — hasło, klucz, certyfikat lub token — będący głównym łupem w większości ataków na konta.
credential

TAB. 4F3 haseł

Nazwa	Definicja
FIDO2 / WebAuthn +W	Standardy FIDO Alliance i W3C opisujące logowanie kluczem kryptograficznym trwale powiązanym z konkretną domeną, stanowiące podstawę działania passkeyów i kluczy sprzętowych.
WebAuthn / FIDO2
forward secrecy +W	Właściwość protokołu uzgadniania kluczy, w której każda sesja korzysta z klucza wyprowadzonego z efemerycznej wymiany (ECDHE/DHE), więc późniejszy wyciek długoterminowego klucza serwera nie pozwala odszyfrować wcześniej przechwyconego ruchu. „Perfect forward secrecy” (PFS) to w praktyce ten sam termin. Nie chroni przed wyciekiem klucza samej sesji ani przed aktywnym atakiem MITM w czasie rzeczywistym; w TLS 1.3 jest obowiązkowe w pełnym uzgodnieniu (handshake), a wyjątkiem pozostaje wznawianie sesji w trybie PSK bez wymiany (EC)DHE.
forward secrecy
funkcja skrótu (hashowanie) +W	Jednokierunkowe przekształcenie dowolnych danych w skrót o stałej długości, którego nie da się odwrócić i który zmienia się całkowicie przy najmniejszej zmianie wejścia, dzięki czemu służy do kontroli integralności i do przechowywania haseł.
hashing

TAB. 5H1 haseł

Nazwa	Definicja
HSM +W	Dedykowane, odporne na manipulacje urządzenie (karta, appliance sieciowy lub usługa chmurowa), które generuje i przechowuje klucze oraz wykonuje na nich operacje kryptograficzne tak, by klucz nigdy nie opuścił sprzętu w jawnej postaci. To nie to samo co TPM (układ przylutowany do płyty, chroniący konkretny komputer) ani co klucz U2F/FIDO2 (token uwierzytelniający użytkownika).
hardware security module (HSM)

TAB. 6I2 haseł

Nazwa	Definicja
identity provider (IdP) +W	System, który uwierzytelnia użytkowników i wystawia aplikacjom potwierdzenia tożsamości (tokeny lub asercje) w protokołach takich jak SAML czy OpenID Connect.
identity provider (IdP)
infrastruktura klucza publicznego +W	Zestaw standardów, ról, procedur i narzędzi (urzędy certyfikacji, certyfikaty, listy unieważnień CRL/OCSP, polityki certyfikacji) służący do WYSTAWIANIA CERTYFIKATÓW wiążących klucze publiczne z tożsamościami i do zarządzania zaufaniem do nich w skali organizacji lub internetu.
public key infrastructure (PKI)

TAB. 7J1 haseł

Nazwa	Definicja
JWT (JSON Web Token) +W	Format tokenu w postaci podpisanego (opcjonalnie zaszyfrowanego) obiektu JSON, który przenosi twierdzenia o użytkowniku i może zostać zweryfikowany bez odpytywania bazy danych.
JSON Web Token (JWT)

TAB. 8K5 haseł

Nazwa	Definicja
KDF +W	Funkcja wyprowadzająca klucz kryptograficzny z hasła lub innego sekretu (np. z wyniku uzgodnienia klucza). W wariantach hasłowych (PBKDF2, scrypt, Argon2) celowo kosztowna obliczeniowo i pamięciowo, by spowolnić masowe zgadywanie haseł; bcrypt bywa wymieniany w tym samym szeregu, choć formalnie jest funkcją haszowania haseł, a nie KDF-em. KDF-y niehasłowe (HKDF) są z założenia szybkie — ich celem jest jakość materiału klucza, nie spowalnianie ataku.
key derivation function (KDF)
klucz kryptograficzny +W	Ciąg bitów sterujący działaniem algorytmu kryptograficznego, od którego tajności i losowości zależy bezpieczeństwo systemu — nie od utrzymywania samego algorytmu w sekrecie.
cryptographic key
kod jednorazowy +W	Kod ważny tylko raz i zwykle przez około 30 sekund, generowany z sekretu współdzielonego z serwerem (TOTP — z czasu, HOTP — z licznika) albo przesyłany SMS-em; mocniejszy niż samo hasło, ale nadal możliwy do wyłudzenia phishingiem.
one-time password (OTP/TOTP)
kryptografia asymetryczna +W	Kryptografia oparta na parze powiązanych kluczy — jawnym publicznym i tajnym prywatnym — w której operację wykonaną jednym kluczem odwraca lub weryfikuje wyłącznie drugi, co umożliwia bezpieczną wymianę kluczy i podpisy cyfrowe.
public-key cryptography
kryptografia postkwantowa +W	Algorytmy zaprojektowane tak, by opierały się atakom komputera kwantowego (m.in. standardy NIST ML-KEM i ML-DSA), wdrażane już dziś, bo ruch przechwycony obecnie może zostać odszyfrowany w przyszłości (model „harvest now, decrypt later”).
post-quantum cryptography

TAB. 9M1 haseł

Nazwa	Definicja
menedżer haseł +W	Aplikacja przechowująca hasła i inne poświadczenia w zaszyfrowanym sejfie otwieranym jednym hasłem głównym, dzięki czemu do każdej usługi można używać innego, długiego hasła.
password manager

TAB. 10O1 haseł

Nazwa	Definicja
OAuth 2.0 +W	Otwarty standard (formalnie: framework) autoryzacji, w którym właściciel zasobu pozwala aplikacji uzyskać ograniczony zakresem i czasem token dostępu do swoich danych w innej usłudze, bez ujawniania jej hasła. Służy do autoryzacji (delegowania dostępu), a nie do uwierzytelniania — od tego jest nadbudowa OpenID Connect.
OAuth 2.0

TAB. 11P3 haseł

Nazwa	Definicja
passkey +W	Poświadczenie oparte na parze kluczy, w którym klucz prywatny nigdy nie trafia do serwisu — pozostaje w urządzeniu lub w menedżerze haseł (przy passkeyach synchronizowanych: w zaszyfrowanej kopii u dostawcy) — a logowanie potwierdza się odblokowaniem urządzenia; zastępuje hasło i jest odporne na phishing.
passkey
pieprz +W	Tajna wartość wspólna dla całego systemu, dokładana do hasła przed haszowaniem (albo używana jako klucz HMAC nad hasłem) i przechowywana POZA bazą danych — w konfiguracji aplikacji, zmiennej środowiskowej lub w HSM — tak by sam wyciek bazy nie wystarczył do łamania haseł. W odróżnieniu od soli nie jest unikalna dla użytkownika i nie jest jawna; sól chroni przed tablicami tęczowymi i porównywaniem hashy, pieprz chroni przed łamaniem po wycieku samej bazy. Pieprz NIE zastępuje soli ani wolnej funkcji haszującej.
pepper
podpis cyfrowy +W	Kryptograficzne potwierdzenie utworzone kluczem prywatnym (praktycznie zawsze nad skrótem danych, nie nad całymi danymi) i weryfikowalne odpowiadającym kluczem publicznym, dowodzące, kto podpisał, i tego, że dane nie zostały zmienione po podpisaniu. Zaufanie do podpisu jest tylko tak dobre, jak zaufanie do certyfikatu wiążącego klucz publiczny z tożsamością.
digital signature

TAB. 12R2 haseł

Nazwa	Definicja
RBAC +W	Model kontroli dostępu, w którym uprawnienia przypisuje się rolom, a użytkownikom nadaje role, zamiast konfigurować dostęp osobno dla każdej osoby.
role-based access control (RBAC)
rotacja kluczy +W	Planowa wymiana kluczy kryptograficznych (albo sekretów: tokenów, haseł serwisowych) na nowe, ograniczająca ilość danych chronionych jednym kluczem i czas, w którym jego wyciek pozostaje groźny. Odrębną sytuacją jest rotacja awaryjna — natychmiastowa wymiana po incydencie, zwykle połączona z unieważnieniem starego klucza.
key rotation

TAB. 13S5 haseł

Nazwa	Definicja
seed phrase (fraza odzyskiwania) +W	Ciąg 12 lub 24 losowych słów, z którego odtwarzane są wszystkie klucze prywatne portfela kryptowalutowego — kto go zna, ten ma środki, dlatego przy samodzielnym przechowywaniu (self-custody) nie podaje się go nikomu i nie trzyma w telefonie ani w chmurze.
seed phrase (fraza odzyskiwania) i self-custody
sól +W	Losowa, unikalna dla każdego hasła wartość dodawana przed obliczeniem skrótu i przechowywana razem z nim, dzięki której identyczne hasła dają różne skróty, a gotowe tablice do łamania haseł (tęczowe) stają się bezużyteczne.
salt
SSO +W	Mechanizm, w którym jedno uwierzytelnienie u dostawcy tożsamości otwiera dostęp do wielu aplikacji, co upraszcza logowanie, ale czyni z tego konta punkt krytyczny.
single sign-on (SSO)
szyfrowanie +W	Przekształcenie danych za pomocą algorytmu i klucza w postać nieczytelną dla osób postronnych, odwracalne wyłącznie przez posiadacza właściwego klucza.
encryption
szyfrowanie end-to-end (E2EE) +W	Szyfrowanie, w którym klucze do odczytu mają wyłącznie urządzenia nadawcy i odbiorcy, więc pośrednik (serwer, operator usługi) przenosi treść, ale nie potrafi jej odczytać. Przeciwieństwem nie jest „brak szyfrowania", tylko szyfrowanie w transporcie (TLS), gdzie serwer usługi widzi treść.
end-to-end encryption

TAB. 14T3 haseł

Nazwa	Definicja
tęczowe tablice +W	Wcześniej przygotowane tablice łańcuchów skrótów pozwalające szybko odwrócić niesolone skróty haseł (np. MD5, NTLM). Chroni przed nimi sól — losowa wartość dodawana do każdego hasła; WordPress zawsze soli hasła, więc tęczowe tablice są wobec jego skrótów bezużyteczne.
rainbow table
TLS +W	Protokół, który szyfruje połączenie sieciowe, chroni jego integralność i uwierzytelnia serwer za pomocą certyfikatu (opcjonalnie także klienta) — podstawa HTTPS. Aktualne wersje to TLS 1.2 i 1.3; starsza nazwa SSL oznacza wersje (SSL 2.0, SSL 3.0) dawno wycofane jako niebezpieczne, choć w polszczyźnie potocznej „SSL” bywa używane jako nazwa całej rodziny protokołów.
TLS (SSL)
token sesyjny +W	Wartość wydana po zalogowaniu i dołączana do kolejnych żądań zamiast hasła, dlatego jej kradzież pozwala przejąć sesję bez znajomości hasła i z pominięciem MFA.
session token

TAB. 15U6 haseł

Nazwa	Definicja
urząd certyfikacji +W	Zaufany podmiot, który weryfikuje tożsamość wnioskodawcy, wystawia certyfikaty i może je unieważnić; jego kompromitacja podważa zaufanie do wszystkich wydanych przez niego certyfikatów.
certificate authority (CA)
uwierzytelnianie +W	Potwierdzenie, że użytkownik, urządzenie lub usługa są tym, za kogo się podają — odpowiedź na pytanie „kto to jest”. Poprzedza je identyfikacja (podanie tożsamości, np. loginu), a następuje po nim autoryzacja (sprawdzenie uprawnień). Składniki uwierzytelniania dzielą się na to, co wiesz (hasło), co masz (token, telefon) i czym jesteś (biometria); 2FA to dokładnie DWA RÓŻNE składniki, a MFA to dwa lub więcej — dwa hasła nie są 2FA.
authentication
uwierzytelnianie bez hasła +W	Logowanie bez wpisywania hasła — kluczem sprzętowym, passkey, biometrią na urządzeniu albo linkiem/kodem jednorazowym — zwykle oparte na standardach FIDO2/WebAuthn. W WordPressie wdraża się je wtyczkami (passkeys, logowanie linkiem e-mail); usuwa ryzyko wycieku i zgadywania haseł.
passwordless authentication
uwierzytelnianie biometryczne +W	Potwierdzanie tożsamości cechą fizyczną lub behawioralną (odcisk palca, twarz), zwykle porównywaną lokalnie na urządzeniu; w odróżnieniu od hasła cechy biometrycznej nie da się zmienić po wycieku.
biometric authentication
uwierzytelnianie dwuskładnikowe +W	Najczęstszy wariant uwierzytelniania wieloskładnikowego, w którym do hasła dokłada się dokładnie jeden drugi składnik z innej kategorii: kod jednorazowy, klucz sprzętowy lub potwierdzenie w aplikacji.
two-factor authentication (2FA)
uwierzytelnianie wieloskładnikowe +W	Logowanie wymagające co najmniej dwóch niezależnych składników z różnych kategorii — coś, co wiesz, coś, co masz, i coś, czym jesteś — dzięki czemu kradzież samego hasła nie wystarcza do przejęcia konta.
multi-factor authentication (MFA)

TAB. 16Z5 haseł

Nazwa	Definicja
zarządzanie dostępem uprzywilejowanym (PAM) +W	Dyscyplina i klasa narzędzi kontrolujących konta o podwyższonych uprawnieniach — przechowywanie i rotacja haseł administracyjnych, przyznawanie dostępu tylko na czas zadania oraz nagrywanie sesji uprzywilejowanych.
privileged access management (PAM)
zarządzanie sekretami +W	Kontrolowane przechowywanie, wydawanie, audytowanie i rotacja sekretów aplikacji (kluczy API, tokenów, haseł do baz, certyfikatów) w dedykowanym systemie zamiast w kodzie, plikach konfiguracyjnych czy repozytorium.
secrets management
zarządzanie tożsamością i dostępem +W	Procesy i narzędzia obejmujące cały cykl życia tożsamości cyfrowych i ich uprawnień — od założenia konta, przez uwierzytelnianie i zmiany ról, po odebranie dostępu przy odejściu.
identity and access management (IAM)
zasada najmniejszych uprawnień +W	Reguła nadawania każdemu użytkownikowi, procesowi i usłudze tylko tych uprawnień, które są niezbędne do wykonania zadania, i tylko na czas jego trwania.
principle of least privilege
Zero Trust +W	Model bezpieczeństwa, w którym żadne żądanie nie jest uznawane za zaufane z powodu lokalizacji w sieci, a każdy dostęp jest osobno uwierzytelniany, autoryzowany i oceniany kontekstowo.
zero trust

po polsku: nazwa polska w kolorze. Polska nazwa przyjęła się w tekstach i w wyszukiwarce — używaj jej samodzielnie.
obie formy: obie nazwy w kolorze. Obie formy są w obiegu. Przy pierwszym wystąpieniu pisz „polski termin (english term)”, dalej sam polski.
po angielsku: nazwa angielska w kolorze. Polski odpowiednik istnieje, ale w praktyce nikt tak nie pisze. Zostaw angielski, polski trzymaj jako synonim.
bez tłumaczenia: nazwa angielska w kolorze. Skrót, nazwa własna albo nazwa standardu — nie tłumaczymy w ogóle.
Nazwa: Pierwszy wiersz — polska nazwa (link do strony hasła), drugi — angielska. Szara nazwa istnieje, ale nie jest formą, której używamy.
Definicja: Skrócona do dwóch wierszy. Pełna — razem z odmianą, synonimami i cytatami ze źródeł — jest na stronie hasła.
Alfabet: Litera pokazuje tylko hasła na tę literę; „Wsz.” wraca do całości. Wyszarzone litery nie mają haseł w bieżącym filtrze.
Szukaj hasła: Szuka w nazwie polskiej i angielskiej, w synonimach i w definicji. Najpierw hasła, których nazwa pasuje, potem te, w których słowo pada tylko w definicji. Ta sama wyszukiwarka stoi w Bazie wiedzy i w Rozszerzeniach.