Słownik pojęć: po angielsku, po polsku i której formy używać.

Dla każdego terminu zebraliśmy cytaty z polskich źródeł — niebezpiecznik, sekurak, zaufana trzecia strona, CERT Polska, ustawy — i z nich wyprowadziliśmy werdykt: czy polska nazwa faktycznie się przyjęła. Werdykt jest tu ważniejszy niż samo tłumaczenie.

TAB. 0Filtry39 z 368 haseł

Wszystkie dziedziny Strony WWW, WordPress i hosting 37 Podatności i klasy błędów 39 Ataki i socjotechnika 38 Złośliwe oprogramowanie 35 Sieć i infrastruktura obronna 39 SOC, wywiad o zagrożeniach i reagowanie 37 Kryptografia, tożsamość i uwierzytelnianie 39 Prawo, zgodność i ryzyko 42 Realia polskie: instytucje i oszustwa 11 Ludzie, role i higiena cyfrowa 36 Chmura, kontenery i łańcuch dostaw 4 Mobile, IoT i OT/ICS 7 Bezpieczeństwo AI i modeli językowych 4

Każdy werdykt po polsku 120 obie formy 76 po angielsku 105 bez tłumaczenia 67

TAB. 1Kryptografia, tożsamość i uwierzytelnianie39 haseł

Hasło	Po angielsku	Używamy	Co znaczy
autoryzacja	authorization	po polsku	Rozstrzygnięcie, do czego uwierzytelniony już podmiot ma prawo — odpowiedź na pytanie „co mu wolno”, następująca po uwierzytelnieniu i często z nim mylona.
certyfikat cyfrowy	digital certificate	po polsku	Podpisany przez zaufanego wystawcę (urząd certyfikacji) dokument elektroniczny w formacie X.509, który wiąże klucz publiczny z tożsamością (domeną, firmą, osobą), obowiązuje przez określony termin ważności i może zostać wcześniej unieważniony (CRL, OCSP).
dane uwierzytelniające	credential	po polsku	Dana lub obiekt służący do potwierdzenia tożsamości — hasło, klucz, certyfikat lub token — będący głównym łupem w większości ataków na konta.
FIDO2 / WebAuthn	WebAuthn / FIDO2	bez tłumaczenia	Standardy FIDO Alliance i W3C opisujące logowanie kluczem kryptograficznym trwale powiązanym z konkretną domeną, stanowiące podstawę działania passkeyów i kluczy sprzętowych.
forward secrecy	forward secrecy	po angielsku	Właściwość protokołu uzgadniania kluczy, w której każda sesja korzysta z klucza wyprowadzonego z efemerycznej wymiany (ECDHE/DHE), więc późniejszy wyciek długoterminowego klucza serwera nie pozwala odszyfrować wcześniej przechwyconego ruchu. „Perfect forward secrecy” (PFS) to w praktyce ten sam termin. Nie chroni przed wyciekiem klucza samej sesji ani przed aktywnym atakiem MITM w czasie rzeczywistym; w TLS 1.3 jest obowiązkowe w pełnym uzgodnieniu (handshake), a wyjątkiem pozostaje wznawianie sesji w trybie PSK bez wymiany (EC)DHE.
funkcja skrótu (hashowanie)	hashing	obie formy	Jednokierunkowe przekształcenie dowolnych danych w skrót o stałej długości, którego nie da się odwrócić i który zmienia się całkowicie przy najmniejszej zmianie wejścia, dzięki czemu służy do kontroli integralności i do przechowywania haseł.
HSM	hardware security module (HSM)	po angielsku	Dedykowane, odporne na manipulacje urządzenie (karta, appliance sieciowy lub usługa chmurowa), które generuje i przechowuje klucze oraz wykonuje na nich operacje kryptograficzne tak, by klucz nigdy nie opuścił sprzętu w jawnej postaci. To nie to samo co TPM (układ przylutowany do płyty, chroniący konkretny komputer) ani co klucz U2F/FIDO2 (token uwierzytelniający użytkownika).
identity provider (IdP)	identity provider (IdP)	po angielsku	System, który uwierzytelnia użytkowników i wystawia aplikacjom potwierdzenia tożsamości (tokeny lub asercje) w protokołach takich jak SAML czy OpenID Connect.
infrastruktura klucza publicznego	public key infrastructure (PKI)	obie formy	Zestaw standardów, ról, procedur i narzędzi (urzędy certyfikacji, certyfikaty, listy unieważnień CRL/OCSP, polityki certyfikacji) służący do WYSTAWIANIA CERTYFIKATÓW wiążących klucze publiczne z tożsamościami i do zarządzania zaufaniem do nich w skali organizacji lub internetu.
JWT (JSON Web Token)	JSON Web Token (JWT)	bez tłumaczenia	Format tokenu w postaci podpisanego (opcjonalnie zaszyfrowanego) obiektu JSON, który przenosi twierdzenia o użytkowniku i może zostać zweryfikowany bez odpytywania bazy danych.
KDF	key derivation function (KDF)	po angielsku	Funkcja wyprowadzająca klucz kryptograficzny z hasła lub innego sekretu (np. z wyniku uzgodnienia klucza). W wariantach hasłowych (PBKDF2, scrypt, Argon2) celowo kosztowna obliczeniowo i pamięciowo, by spowolnić masowe zgadywanie haseł; bcrypt bywa wymieniany w tym samym szeregu, choć formalnie jest funkcją haszowania haseł, a nie KDF-em. KDF-y niehasłowe (HKDF) są z założenia szybkie — ich celem jest jakość materiału klucza, nie spowalnianie ataku.
klucz kryptograficzny	cryptographic key	po polsku	Ciąg bitów sterujący działaniem algorytmu kryptograficznego, od którego tajności i losowości zależy bezpieczeństwo systemu — nie od utrzymywania samego algorytmu w sekrecie.
kod jednorazowy	one-time password (OTP/TOTP)	obie formy	Kod ważny tylko raz i zwykle przez około 30 sekund, generowany z sekretu współdzielonego z serwerem (TOTP — z czasu, HOTP — z licznika) albo przesyłany SMS-em; mocniejszy niż samo hasło, ale nadal możliwy do wyłudzenia phishingiem.
kryptografia asymetryczna	public-key cryptography	po polsku	Kryptografia oparta na parze powiązanych kluczy — jawnym publicznym i tajnym prywatnym — w której operację wykonaną jednym kluczem odwraca lub weryfikuje wyłącznie drugi, co umożliwia bezpieczną wymianę kluczy i podpisy cyfrowe.
kryptografia postkwantowa	post-quantum cryptography	obie formy	Algorytmy zaprojektowane tak, by opierały się atakom komputera kwantowego (m.in. standardy NIST ML-KEM i ML-DSA), wdrażane już dziś, bo ruch przechwycony obecnie może zostać odszyfrowany w przyszłości (model „harvest now, decrypt later”).
menedżer haseł	password manager	po polsku	Aplikacja przechowująca hasła i inne poświadczenia w zaszyfrowanym sejfie otwieranym jednym hasłem głównym, dzięki czemu do każdej usługi można używać innego, długiego hasła.
OAuth 2.0	OAuth 2.0	bez tłumaczenia	Otwarty standard (formalnie: framework) autoryzacji, w którym właściciel zasobu pozwala aplikacji uzyskać ograniczony zakresem i czasem token dostępu do swoich danych w innej usłudze, bez ujawniania jej hasła. Służy do autoryzacji (delegowania dostępu), a nie do uwierzytelniania — od tego jest nadbudowa OpenID Connect.
passkey	passkey	po angielsku	Poświadczenie oparte na parze kluczy, w którym klucz prywatny nigdy nie trafia do serwisu — pozostaje w urządzeniu lub w menedżerze haseł (przy passkeyach synchronizowanych: w zaszyfrowanej kopii u dostawcy) — a logowanie potwierdza się odblokowaniem urządzenia; zastępuje hasło i jest odporne na phishing.
pieprz	pepper	obie formy	Tajna wartość wspólna dla całego systemu, dokładana do hasła przed haszowaniem (albo używana jako klucz HMAC nad hasłem) i przechowywana POZA bazą danych — w konfiguracji aplikacji, zmiennej środowiskowej lub w HSM — tak by sam wyciek bazy nie wystarczył do łamania haseł. W odróżnieniu od soli nie jest unikalna dla użytkownika i nie jest jawna; sól chroni przed tablicami tęczowymi i porównywaniem hashy, pieprz chroni przed łamaniem po wycieku samej bazy. Pieprz NIE zastępuje soli ani wolnej funkcji haszującej.
podpis cyfrowy	digital signature	po polsku	Kryptograficzne potwierdzenie utworzone kluczem prywatnym (praktycznie zawsze nad skrótem danych, nie nad całymi danymi) i weryfikowalne odpowiadającym kluczem publicznym, dowodzące, kto podpisał, i tego, że dane nie zostały zmienione po podpisaniu. Zaufanie do podpisu jest tylko tak dobre, jak zaufanie do certyfikatu wiążącego klucz publiczny z tożsamością.
RBAC	role-based access control (RBAC)	bez tłumaczenia	Model kontroli dostępu, w którym uprawnienia przypisuje się rolom, a użytkownikom nadaje role, zamiast konfigurować dostęp osobno dla każdej osoby.
rotacja kluczy	key rotation	po polsku	Planowa wymiana kluczy kryptograficznych (albo sekretów: tokenów, haseł serwisowych) na nowe, ograniczająca ilość danych chronionych jednym kluczem i czas, w którym jego wyciek pozostaje groźny. Odrębną sytuacją jest rotacja awaryjna — natychmiastowa wymiana po incydencie, zwykle połączona z unieważnieniem starego klucza.
seed phrase (fraza odzyskiwania)	seed phrase (fraza odzyskiwania) i self-custody	po angielsku	Ciąg 12 lub 24 losowych słów, z którego odtwarzane są wszystkie klucze prywatne portfela kryptowalutowego — kto go zna, ten ma środki, dlatego przy samodzielnym przechowywaniu (self-custody) nie podaje się go nikomu i nie trzyma w telefonie ani w chmurze.
sól	salt	po polsku	Losowa, unikalna dla każdego hasła wartość dodawana przed obliczeniem skrótu i przechowywana razem z nim, dzięki której identyczne hasła dają różne skróty, a gotowe tablice do łamania haseł (tęczowe) stają się bezużyteczne.
SSO	single sign-on (SSO)	bez tłumaczenia	Mechanizm, w którym jedno uwierzytelnienie u dostawcy tożsamości otwiera dostęp do wielu aplikacji, co upraszcza logowanie, ale czyni z tego konta punkt krytyczny.
szyfrowanie	encryption	po polsku	Przekształcenie danych za pomocą algorytmu i klucza w postać nieczytelną dla osób postronnych, odwracalne wyłącznie przez posiadacza właściwego klucza.
szyfrowanie end-to-end (E2EE)	end-to-end encryption	obie formy	Szyfrowanie, w którym klucze do odczytu mają wyłącznie urządzenia nadawcy i odbiorcy, więc pośrednik (serwer, operator usługi) przenosi treść, ale nie potrafi jej odczytać. Przeciwieństwem nie jest „brak szyfrowania", tylko szyfrowanie w transporcie (TLS), gdzie serwer usługi widzi treść.
TLS	TLS (SSL)	bez tłumaczenia	Protokół, który szyfruje połączenie sieciowe, chroni jego integralność i uwierzytelnia serwer za pomocą certyfikatu (opcjonalnie także klienta) — podstawa HTTPS. Aktualne wersje to TLS 1.2 i 1.3; starsza nazwa SSL oznacza wersje (SSL 2.0, SSL 3.0) dawno wycofane jako niebezpieczne, choć w polszczyźnie potocznej „SSL” bywa używane jako nazwa całej rodziny protokołów.
token sesyjny	session token	po polsku	Wartość wydana po zalogowaniu i dołączana do kolejnych żądań zamiast hasła, dlatego jej kradzież pozwala przejąć sesję bez znajomości hasła i z pominięciem MFA.
urząd certyfikacji	certificate authority (CA)	obie formy	Zaufany podmiot, który weryfikuje tożsamość wnioskodawcy, wystawia certyfikaty i może je unieważnić; jego kompromitacja podważa zaufanie do wszystkich wydanych przez niego certyfikatów.
uwierzytelnianie	authentication	po polsku	Potwierdzenie, że użytkownik, urządzenie lub usługa są tym, za kogo się podają — odpowiedź na pytanie „kto to jest”. Poprzedza je identyfikacja (podanie tożsamości, np. loginu), a następuje po nim autoryzacja (sprawdzenie uprawnień). Składniki uwierzytelniania dzielą się na to, co wiesz (hasło), co masz (token, telefon) i czym jesteś (biometria); 2FA to dokładnie DWA RÓŻNE składniki, a MFA to dwa lub więcej — dwa hasła nie są 2FA.
uwierzytelnianie biometryczne	biometric authentication	po polsku	Potwierdzanie tożsamości cechą fizyczną lub behawioralną (odcisk palca, twarz), zwykle porównywaną lokalnie na urządzeniu; w odróżnieniu od hasła cechy biometrycznej nie da się zmienić po wycieku.
uwierzytelnianie dwuskładnikowe	two-factor authentication (2FA)	obie formy	Najczęstszy wariant uwierzytelniania wieloskładnikowego, w którym do hasła dokłada się dokładnie jeden drugi składnik z innej kategorii: kod jednorazowy, klucz sprzętowy lub potwierdzenie w aplikacji.
uwierzytelnianie wieloskładnikowe	multi-factor authentication (MFA)	obie formy	Logowanie wymagające co najmniej dwóch niezależnych składników z różnych kategorii — coś, co wiesz, coś, co masz, i coś, czym jesteś — dzięki czemu kradzież samego hasła nie wystarcza do przejęcia konta.
zarządzanie dostępem uprzywilejowanym (PAM)	privileged access management (PAM)	obie formy	Dyscyplina i klasa narzędzi kontrolujących konta o podwyższonych uprawnieniach — przechowywanie i rotacja haseł administracyjnych, przyznawanie dostępu tylko na czas zadania oraz nagrywanie sesji uprzywilejowanych.
zarządzanie sekretami	secrets management	po polsku	Kontrolowane przechowywanie, wydawanie, audytowanie i rotacja sekretów aplikacji (kluczy API, tokenów, haseł do baz, certyfikatów) w dedykowanym systemie zamiast w kodzie, plikach konfiguracyjnych czy repozytorium.
zarządzanie tożsamością i dostępem	identity and access management (IAM)	obie formy	Procesy i narzędzia obejmujące cały cykl życia tożsamości cyfrowych i ich uprawnień — od założenia konta, przez uwierzytelnianie i zmiany ról, po odebranie dostępu przy odejściu.
zasada najmniejszych uprawnień	principle of least privilege	po polsku	Reguła nadawania każdemu użytkownikowi, procesowi i usłudze tylko tych uprawnień, które są niezbędne do wykonania zadania, i tylko na czas jego trwania.
Zero Trust	zero trust	po angielsku	Model bezpieczeństwa, w którym żadne żądanie nie jest uznawane za zaufane z powodu lokalizacji w sieci, a każdy dostęp jest osobno uwierzytelniany, autoryzowany i oceniany kontekstowo.

po polsku: Polska nazwa przyjęła się w tekstach i w wyszukiwarce — używaj jej samodzielnie.
obie formy: Obie formy są w obiegu. Przy pierwszym wystąpieniu pisz „polski termin (english term)”, dalej sam polski.
po angielsku: Polski odpowiednik istnieje, ale w praktyce nikt tak nie pisze. Zostaw angielski, polski trzymaj jako synonim.
bez tłumaczenia: Skrót, nazwa własna albo nazwa standardu — nie tłumaczymy w ogóle.
Hasło: Rekomendowana nazwa w tekście. Przy werdykcie „po angielsku” i „bez tłumaczenia” jest to forma angielska — bo tak właśnie ma brzmieć.
Co znaczy: Definicja skrócona do jednego wiersza. Pełna — razem z odmianą, synonimami i cytatami ze źródeł — jest na stronie hasła.