Słownik pojęć: po angielsku, po polsku i której formy używać.

Dla każdego terminu zebraliśmy cytaty z polskich źródeł — niebezpiecznik, sekurak, zaufana trzecia strona, CERT Polska, ustawy — i z nich wyprowadziliśmy werdykt: czy polska nazwa faktycznie się przyjęła. Werdykt jest tu ważniejszy niż samo tłumaczenie.

TAB. 0Filtry42 z 368 haseł

Wszystkie dziedziny Strony WWW, WordPress i hosting 37 Podatności i klasy błędów 39 Ataki i socjotechnika 38 Złośliwe oprogramowanie 35 Sieć i infrastruktura obronna 39 SOC, wywiad o zagrożeniach i reagowanie 37 Kryptografia, tożsamość i uwierzytelnianie 39 Prawo, zgodność i ryzyko 42 Realia polskie: instytucje i oszustwa 11 Ludzie, role i higiena cyfrowa 36 Chmura, kontenery i łańcuch dostaw 4 Mobile, IoT i OT/ICS 7 Bezpieczeństwo AI i modeli językowych 4

Każdy werdykt po polsku 120 obie formy 76 po angielsku 105 bez tłumaczenia 67

TAB. 1Prawo, zgodność i ryzyko42 haseł

Hasło	Po angielsku	Używamy	Co znaczy
administrator danych osobowych	data controller	po polsku	Podmiot, który samodzielnie lub wspólnie z innymi ustala cele i sposoby przetwarzania danych osobowych i odpowiada za zgodność tego przetwarzania z RODO (zasada rozliczalności).
AI Act (rozporządzenie UE w sprawie sztucznej inteligencji)	EU AI Act	po angielsku	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 ustanawiające zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji, które dzieli systemy AI według poziomu ryzyka i wiąże z każdą klasą inne obowiązki dostawców i podmiotów stosujących.
akt o cyberodporności	Cyber Resilience Act	obie formy	Rozporządzenie UE 2024/2847 z 23 października 2024 r. wymagające, by produkty z elementami cyfrowymi były projektowane bezpiecznie i otrzymywały aktualizacje przez zadeklarowany okres wsparcia, wraz z obowiązkiem zgłaszania aktywnie wykorzystywanych podatności.
analiza wpływu na działalność	business impact analysis (BIA)	po polsku	Analiza ustalająca, które procesy są krytyczne i jakie straty finansowe, prawne oraz wizerunkowe przynosi ich przerwa w czasie — podstawa wyznaczenia RTO i RPO.
apetyt na ryzyko	risk appetite	po polsku	Poziom i rodzaj ryzyka, jaki organizacja jest gotowa podejmować w dążeniu do swoich celów, wyznaczany i zatwierdzany na szczeblu zarządu lub rady nadzorczej.
audyt bezpieczeństwa	security audit	po polsku	Niezależna, oparta na dowodach ocena, czy zabezpieczenia i procesy organizacji spełniają przyjęte kryteria — normę, przepis prawa lub politykę wewnętrzną.
CISO	CISO (Chief Information Security Officer)	bez tłumaczenia	Osoba na poziomie kierownictwa odpowiadająca za strategię bezpieczeństwa informacji, zarządzanie ryzykiem i zgodność w całej organizacji; w reżimie NIS2/KSC formalną odpowiedzialność ponosi kierownik podmiotu, a CISO pełni rolę wykonawczą i doradczą.
disaster recovery (DR)	disaster recovery	po angielsku	Część planowania ciągłości działania skupiona na technicznym przywróceniu systemów, danych i infrastruktury po awarii lub katastrofie — węższa niż plan ciągłości działania, który obejmuje procesy całej organizacji.
DORA	DORA	bez tłumaczenia	Rozporządzenie UE 2022/2554 (Digital Operational Resilience Act), stosowane od 17 stycznia 2025 r., które nakłada na sektor finansowy i jego zewnętrznych dostawców ICT wymogi zarządzania ryzykiem cyfrowym, testowania odporności operacyjnej i zgłaszania poważnych incydentów.
due diligence	due diligence	po angielsku	Staranne sprawdzenie stanu bezpieczeństwa i zgodności drugiej strony — dostawcy, partnera lub przejmowanej spółki — przed zawarciem umowy albo transakcji.
GRC	governance, risk and compliance (GRC)	bez tłumaczenia	Zintegrowane podejście łączące ład korporacyjny, zarządzanie ryzykiem i zapewnianie zgodności w jeden spójny proces zamiast trzech niezależnych silosów organizacyjnych.
inspektor ochrony danych	data protection officer (DPO)	po polsku	Niezależna osoba wyznaczona na podstawie RODO do nadzorowania zgodności przetwarzania danych osobowych, doradzania organizacji i utrzymywania kontaktu z organem nadzorczym.
ISO/IEC 27001	ISO/IEC 27001	bez tłumaczenia	Międzynarodowa norma określająca wymagania dla systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji (SZBI), na zgodność z którą organizacja może uzyskać certyfikat wydawany przez akredytowaną jednostkę certyfikującą; obowiązujące wydanie to ISO/IEC 27001:2022.
kopia niezmienna (immutable backup)	immutable backup (kopia niezmienna, reguła 3-2-1)	obie formy	Kopia zapasowa zapisana tak, że przez zadany czas nie da się jej nadpisać ani skasować — nawet z konta administratora — dzięki czemu przetrwa atak ransomware, który celowo niszczy zwykłe backupy.
naruszenie ochrony danych osobowych	personal data breach	po polsku	Naruszenie bezpieczeństwa prowadzące do przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utracenia, zmodyfikowania, nieuprawnionego ujawnienia lub nieuprawnionego dostępu do danych osobowych. Administrator zgłasza je organowi nadzorczemu bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości w ciągu 72 godzin od stwierdzenia — chyba że jest mało prawdopodobne, by naruszenie skutkowało ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób.
NIS2	NIS2	bez tłumaczenia	Dyrektywa UE 2022/2555 podnosząca wymagania cyberbezpieczeństwa dla podmiotów kluczowych i ważnych w 18 sektorach gospodarki (11 sektorów kluczowych z zał. I i 7 pozostałych sektorów krytycznych z zał. II): nakłada obowiązkowe zarządzanie ryzykiem, zgłaszanie incydentów i osobistą odpowiedzialność kierownictwa.
NIST Cybersecurity Framework	NIST Cybersecurity Framework	bez tłumaczenia	Dobrowolne amerykańskie ramy zarządzania cyberryzykiem opracowane przez NIST; w wydaniu 2.0 (2024) porządkują działania organizacji w sześć funkcji — nadzór, identyfikacja, ochrona, wykrywanie, reagowanie i odtwarzanie (Govern, Identify, Protect, Detect, Respond, Recover) — używane na świecie jako wspólny język oceny dojrzałości bezpieczeństwa.
obowiązek zgłaszania incydentów	incident reporting obligation	po polsku	Prawny wymóg powiadomienia właściwego organu o incydencie w ściśle określonym terminie. Dwa różne reżimy: NIS2 / ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa — wczesne ostrzeżenie w 24 h, pełne zgłoszenie w 72 h, raport końcowy w miesiąc (do CSIRT / organu właściwego); RODO — zgłoszenie naruszenia ochrony danych osobowych organowi nadzorczemu w 72 h.
ocena skutków dla ochrony danych	data protection impact assessment (DPIA)	po polsku	Analiza wymagana przed rozpoczęciem przetwarzania, gdy jego rodzaj (zwłaszcza z użyciem nowych technologii) może powodować wysokie ryzyko naruszenia praw i wolności osób — opisuje planowane operacje, ocenia ryzyko i wskazuje środki zaradcze; przy utrzymującym się wysokim ryzyku prowadzi do uprzednich konsultacji z organem nadzorczym (art. 35–36 RODO).
organ nadzorczy	supervisory authority	po polsku	Niezależny organ publiczny powołany przez państwo członkowskie do monitorowania stosowania RODO — w Polsce Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych — wyposażony w uprawnienia naprawcze: kontrolę, nakazy, ograniczenie przetwarzania i administracyjne kary pieniężne.
PCI DSS	PCI DSS	bez tłumaczenia	Branżowy standard bezpieczeństwa danych kart płatniczych (Payment Card Industry Data Security Standard), utrzymywany przez PCI Security Standards Council, obowiązujący każdy podmiot, który przetwarza, przechowuje lub przesyła dane posiadaczy kart; aktualna jest linia 4.x.
plan ciągłości działania	business continuity plan	po polsku	Dokument opisujący, jak organizacja utrzyma lub szybko wznowi krytyczne procesy podczas poważnego zakłócenia — awarii, katastrofy albo ataku ransomware.
podmiot kluczowy	essential entity	po polsku	Kategoria podmiotu według NIS2 i ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa: duży podmiot z sektora o wysokiej krytyczności (energetyka, transport, bankowość, zdrowie, woda, infrastruktura cyfrowa, administracja publiczna, przestrzeń kosmiczna), objęty najsurowszym reżimem obowiązków i nadzorem wyprzedzającym — w odróżnieniu od podmiotu ważnego, kontrolowanego następczo, po sygnale o nieprawidłowościach.
podmiot przetwarzający	data processor	po polsku	Podmiot, który przetwarza dane osobowe w imieniu administratora i wyłącznie na jego udokumentowane polecenie — na przykład firma hostingowa, dostawca systemu kadrowego albo usługi chmurowej. Jeśli sam zaczyna decydować o celach przetwarzania, staje się administratorem.
polityka bezpieczeństwa	security policy	po polsku	Zatwierdzony przez kierownictwo dokument (lub zbiór dokumentów) określający zasady, obowiązki i granice korzystania z zasobów informacyjnych i IT, stanowiący podstawę egzekwowania wymagań bezpieczeństwa wobec pracowników i dostawców.
rejestr ryzyk	risk register	po polsku	Prowadzony na bieżąco wykaz zidentyfikowanych ryzyk wraz z ich oceną, przypisanym właścicielem, planowanym sposobem postępowania i statusem realizacji.
RODO	GDPR	po polsku	Unijne rozporządzenie 2016/679 regulujące przetwarzanie danych osobowych, które nakłada obowiązek zapewnienia im bezpieczeństwa i zgłaszania naruszeń, a za najcięższe naruszenia przewiduje kary do 20 mln euro lub 4% całkowitego rocznego światowego obrotu — w zależności od tego, która kwota jest wyższa (art. 83 ust. 5).
RPO	recovery point objective (RPO)	bez tłumaczenia	Maksymalny akceptowalny zakres utraty danych wyrażony w czasie, czyli jak stara może być ostatnia użyteczna kopia zapasowa.
RTO	recovery time objective (RTO)	bez tłumaczenia	Maksymalny akceptowalny czas od wystąpienia awarii do przywrócenia działania procesu lub systemu.
ryzyko szczątkowe	residual risk	po polsku	Ryzyko pozostające po wdrożeniu zabezpieczeń, które trzeba świadomie zaakceptować, przenieść (np. ubezpieczyć) albo ograniczać dalej.
SOC 2	SOC 2	bez tłumaczenia	Amerykański standard raportowania AICPA (System and Organization Controls 2), w którym niezależny biegły rewident w ramach usługi atestacyjnej ocenia u dostawcy usług projekt i skuteczność zabezpieczeń według kryteriów zaufania (Trust Services Criteria): bezpieczeństwo, dostępność, integralność przetwarzania, poufność i prywatność.
system zarządzania bezpieczeństwem informacji (SZBI)	information security management system (ISMS)	po polsku	Udokumentowany i cyklicznie doskonalony zbiór polityk, ról, procesów i zabezpieczeń, przez który organizacja świadomie zarządza ryzykiem dla poufności, integralności i dostępności informacji.
szacowanie ryzyka	risk assessment	po polsku	Proces identyfikacji zagrożeń, oszacowania prawdopodobieństwa i skutków ich wystąpienia oraz uszeregowania ryzyk, aby świadomie zdecydować, które z nich ograniczać w pierwszej kolejności.
szkolenia z cyberbezpieczeństwa dla pracowników	security awareness training	obie formy	Regularne szkolenia uczące pracowników rozpoznawać phishing i socjotechnikę oraz stosować bezpieczne procedury, często łączone z kontrolowanymi testami phishingowymi; obowiązek szkoleń nakładają m.in. NIS2/ustawa o KSC (w tym udokumentowane szkolenie kierownictwa) i DORA.
ubezpieczenie od ryzyk cybernetycznych	cyber insurance (ubezpieczenie cyber)	po polsku	Polisa pokrywająca finansowe skutki incydentu cyberbezpieczeństwa — koszty reakcji i odtworzenia systemów, obsługi prawnej i roszczeń osób trzecich, a w części ofert także koszty cyberwymuszenia.
umowa powierzenia przetwarzania danych osobowych	data processing agreement (DPA)	po polsku	Umowa — lub inny instrument prawny — wymagana przez art. 28 ust. 3 RODO, wiążąca podmiot przetwarzający z administratorem i określająca przedmiot, czas trwania, charakter i cel przetwarzania, rodzaj danych, kategorie osób, obowiązki i prawa stron oraz środki bezpieczeństwa; obowiązkowa forma pisemna, w tym elektroniczna.
ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (KSC)	National Cybersecurity System Act	po polsku	Polska ustawa z 5 lipca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1560) wdrażająca unijne przepisy o cyberbezpieczeństwie do prawa krajowego, wyznaczająca obowiązki operatorów usług kluczowych i dostawców usług cyfrowych oraz rolę krajowych zespołów CSIRT; znowelizowana w 2026 r. („KSC2") w celu wdrożenia dyrektywy NIS2, z rozszerzeniem kręgu podmiotów do ok. 40 tys. organizacji.
ustawa o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej	Act on Combating Abuse in Electronic Communications	po polsku	Polska ustawa z 28 lipca 2023 r., która nakłada na operatorów obowiązek blokowania SMS-ów zgodnych ze wzorcami smishingu i połączeń z podszytym numerem, na dostawców poczty — stosowania mechanizmów SPF, DKIM i DMARC, a na CSIRT NASK — prowadzenia listy ostrzeżeń i wykazów nadpisów nadawcy.
uwzględnianie ochrony danych w fazie projektowania	privacy by design	obie formy	Zasada z art. 25 RODO: administrator już na etapie określania sposobów przetwarzania (a więc przy projektowaniu systemu) wdraża odpowiednie środki techniczne i organizacyjne realizujące zasady ochrony danych, a domyślne ustawienia mają przetwarzać tylko dane niezbędne do celu (domyślna ochrona danych).
zabezpieczenie	security control	po polsku	Pojedynczy środek techniczny, organizacyjny lub fizyczny wdrożony po to, by obniżyć konkretne ryzyko — na przykład uwierzytelnianie wieloskładnikowe, kopie zapasowe albo szkolenie personelu.
zarządzanie ryzykiem dostawców (TPRM)	third-party risk management (TPRM)	obie formy	Systematyczne ocenianie i nadzorowanie ryzyka wnoszonego przez dostawców, podwykonawców i partnerów mających dostęp do danych lub systemów organizacji.
zgodność regulacyjna	compliance	obie formy	Stan, w którym organizacja spełnia wymogi prawa, umów, norm i regulacji wewnętrznych oraz potrafi to udowodnić dowodami — co nie jest tożsame z faktycznym bezpieczeństwem.

po polsku: Polska nazwa przyjęła się w tekstach i w wyszukiwarce — używaj jej samodzielnie.
obie formy: Obie formy są w obiegu. Przy pierwszym wystąpieniu pisz „polski termin (english term)”, dalej sam polski.
po angielsku: Polski odpowiednik istnieje, ale w praktyce nikt tak nie pisze. Zostaw angielski, polski trzymaj jako synonim.
bez tłumaczenia: Skrót, nazwa własna albo nazwa standardu — nie tłumaczymy w ogóle.
Hasło: Rekomendowana nazwa w tekście. Przy werdykcie „po angielsku” i „bez tłumaczenia” jest to forma angielska — bo tak właśnie ma brzmieć.
Co znaczy: Definicja skrócona do jednego wiersza. Pełna — razem z odmianą, synonimami i cytatami ze źródeł — jest na stronie hasła.